CASTELO DE NARAÍO
Construíuse sobre roca viva, case colgado na marxe dereita do río Castro,
a uns 300 metros de altitude sobre o nivel do mar. A súa figura é un polígono
irregular de 12 lados, estrutura que vén configurada polo terreo sobre o que
se asenta.
Unha vez pasada a entrada principal accedemos ao anciño, rodeado de altos
muros (con aberturas longas e estreitas para poder disparar contra o inimigo)
para atopar a continuación unha nova entrada, cunha porta que se deslizaba cara
arriba coa axuda de fortes contrapesos.
Seguindo cara ao interior, atopamos o patio de honor, onde se pode ver, hoxe
completamente illada, a torre da homenaxe. Esta, de estilo normando, é de planta
cadrada de 10 metros de lado. Seguramente a súa altura excedería os 18 metros, pero
agora non se pode apreciar porque as almenas desapareceron nas súas catro fachadas.
A torre ten unha soa entrada aberta na cara Sur, a 9 metros dos cimentos, do cal
deducimos que se empregase para gardar os tesouros ou para casos de extrema defensa,
cando o inimigo conseguía penetrar no castelo. (A torre da homenaxe era a sede da
autoridade feudal, onde o señor, máximo representante da xustiza, reunía aos vasalos
para a cerimonia da homenaxe, acto no que xuraban fidelidade ao seu señor).
Algúns autores, como Comerma (Comerma e Batalla, A.: "Os castelos feudales de Moeche, Narahío e Andrade"), dicían que na base da torre da homenaxe, habería un depósito con víveres para a última defensa do Señor e, ata, un túnel polo que se podería fuxir ata o río. Non parece que isto teña moita veracidad dado o lugar sobre o que está construído o castelo e o desnivel existente, cousa que faría moi dificultosa a excavación. Con todo, mentres non se faga un estudo a fondo do castelo, non poderemos afirmar nin desmentir a súa existencia.